İrlanda Efsaneleri – Leprikonlar (Leprechauns)
Ocak 27, 2024
Bundan evvelki blog yazılarımızda, efsane ve halk öykülerinin bir kültürü anlamak söz konusu olduğunda son derece önemli olduğuna birden fazla defa değinmiş, ve bu konuda oldukça zengin olan Birleşik Krallık topraklarından çıkma birbirinden ilginç efsane ve karakterlere yer vermiştik. Bunlardan bazılarını kısaca hatırlatacak olursak:
İngiliz Efsaneleri – Robin Hood
İskoç Efsaneleri – Loch Ness Canavarı
İrlanda Efsaneleri – Başsız Süvari Dullahan
Bu hikâyelerin -ve paylaştığımız diğer öykülerin- her biri, İngilizce öğrenenlerin İngilizce konuşulan topraklarda gelişen kültüre dair daha fazla bilgi sahibi olmasını sağlayacak ilham verici, bazen eğlenceli tabii bazen de korkutucu detaylar ile dolu. Bu yazımızda ise, İrlanda efsanelerinin belki de en meşhuru olan leprikon’lardan bahsedeceğiz. İşte, bugüne kadar çeşitli kaynaklarda karşına çıkmış olabileceğini düşündüğümüz bu minik karakterler hakkında bilmen gerekenler!
Leprikon Nedir?
Yazının başında da belirttiğimiz gibi belki de en meşhur İrlanda efsanesi olan leprikon’lar -İngilizcede “leprechaun”, İrlandacada “lucharachán”, “leipreachán”, “luchorpán” şekillerinde yazılır- yeşil giyinen, genellikle şapkalı ve sakallı bir şekilde tasvir edilen (bu modern bir yorumdur ki birazdan açıklamasını yapacağız), ve bol bol yaramazlık yapan kısa boylu cinlerdir. Birtakım İrlandalı mitoloji araştırmacılarının dediklerine göre, Kelt ırkı insanları, İrlanda adasına ayak basmadan önce, İrlanda toprakları leprikonların ortak yaşam alanıydı. İlerleyen dönem anlatılarında, leprikon’lar ayakkabı yapıcıları olarak tasvir edilmiş olup, gökkuşağının bittiği yerde bir tas altın gizledikleri söylenmiştir.
Anlatılar, leprikon’ların yalnız yaşayan yaratıklar olduğunu, ve ayakkabı yapımının ve tamirinin yanı sıra eşek şakaları yapmaktan da büyük keyif aldığını söyler. D. R. McAnally’nin 1888 kaynaklı anlatısına göre ise, leprikon’lar profesyonel ayakkabı tamircileri değil, etrafta çok koşturup durdukları ve ayakkabılarını sürekli yıprattıkları için sürekli kendi ayakkabılarını tamir eden varlıklardır. Yine McAnally’ye göre, bir leprikon’u yakalamak için en büyük fırsat, ayakkabı tamiri ile meşgul olduğu anı kollamaktır. (Dediğine göre bunu yapan birisi, daha sonra leprikon’u servetini elinden alana kadar rehin de tutabilir!)
Yazar -aynı zamanda da amatör halk anlatısı uzmanı- William Butler Yeats’e göre ise, leprikon’lar yalnız yaşayan perilerdir. Yeats de, 19. yüzyılda tekrar leprikon’lara dikkat çeken modern anlatıların popülerleşmesi sürecinde önemli rol oynayan bir yazardır. Yeats’e göre, bu yaramaz yaratıkların servetlerinin kaynağı, savaş zamanında gömülü kalmış içi altın dolu çömleklerdir.
Leprikon’ların Görünüşü
Pek çok efsane ve mitolojik karakterde olduğu gibi, leprikon’lara dair de farklı kaynaklarda farklı detaylar mevcuttur. Örneğin 20. yüzyıldan önceki anlatılarda, bu yaratıklar yeşil değil, kırmızı giyerlermiş. Samuel Lover’ın 1831 tarihli anlatısında, leprikon’un üzeri altınlarla süslü kırmızı bir palto giydiği söylenir. Aynı zamanda, leprikon’ların kıyafetlerinin tasviri, anlatının İrlanda’nın hangi bölgesinden çıktığına göre de değişiklik gösterir!
Leprikon’un kırmızı sakallı, yeşil şapkalı klasik günümüz imajı ise, daha çok modern bir yorum olarak görülmektedir- kimisi ise bunun Avrupa folklöründen esinlenerek yapıldığını düşünür. Yeşilin öne çıkartılmasının bir diğer mantıklı kabul edilen açıklaması ise, bu rengin 17. yüzyıldan beri İrlanda’nın ulusal rengi olarak görülmesidir.
Popüler Kültürde Leprikon’lar
Belki de dikkatini çekmiş olabileceği gibi, leprikon’lar popüler kültürde de hala önemli bir rol oynamıştır. Filmlerde, çizgi filmlerde ve reklamlarda -İrlanda folklöründe anlatılanlara çok paralel sayılmasalar da- pek çok leprikon tasviri yapılmıştır. Çeşitli müzik grupları “ leprechaun” terimini albüm isimlerinde kullanmış, hatta Nobel Ödüllü ekonomist Paul Krugman; çarpık, bölük pörçük ekonomik verileri tanımlamak için “Leprechaun Economics” diye bir terim bile ortaya atmıştır! Amerika Birleşik Devletleri’nde ise, leprikon’lar genellikle St. Patrick’s Day ile özdeşleştirilmişlerdir.
Benzer Yaratıklar
Leprikon’un, yalnız yaşayan bir yaratık olarak yine İrlanda folkloründen Clurichaun ve Far Darrig’e benzediği söylenebilir- bu ikisine de sonraki yazılarımızda yer verebiliriz! Hatta, bazı anlatıcıların, daha geniş kitlelere ulaşabilmek adına, daha az bilinen bu iki yaratığı bazı hikayelerde leprikon’lar yerine kullandığı da bilinmektedir. Bazıları ise, Clurichaun’u durmadan içki içen bir çeşit Leprikon olarak tanımlamaktadır.
Open English İle İngilizceni İlerletebilirsin!
İş fırsatları, okul imkânları, kişisel gelişim, ya da yalnızca hobi için İngilizce öğrenmek ya da İngilizceni geliştirmek mi istiyorsun? Cevabın “Evet!” ise, artık senin de dünyanın dört bir yanında 1,5 milyonu aşkın öğrencinin öncelikli tercihi olan Open English online İngilizce kursunu keşfetmenin vakti çoktan gelmiş demektir!
Open English’in ayrıcalıklı dünyasında seni neler mi bekliyor? Kendi seviyenden öğrenciler ile dilediğin gibi pratik yapabileceğin online İngilizce konuşma grupları, sınırsız içerik erişimi, 7/24 canlı ders imkânı, anadili İngilizce olan profesyonel, yetkin eğitmen kadrosu, ve çok daha fazlası! Bunlar kulağına hoş geliyorsa, hemen sen de Open English’i keşfetmeye başlayarak dil hedeflerini gerçekleştirmeye dair ilk ve en önemli adımı atabilirsin!
