İngilizce Kelime Türetme Yöntemleri

İngilizce öğrenme sürecinde muhakkak mevcut kelime haznenin yetersiz kaldığını hissettiğin anlar yaşıyorsun. Yıllarca zaman kipleri ve diğer dil bilgisi kurallarını öğrenmeye çalışıp “Nihayet öğrendim.” dedikten sonra cümlelerin yapılarını çözsen de bazen, bazı kelimelerin ne anlama geldiğini bilmediğin için İngilizce konusunda hayal kırıklığına uğrayabiliyorsun.

Seneler geçse de İngilizcedeki kelimelerin tümünü öğrenmek mümkün olmayabilir ama aklında tutabileceğin birkaç önemli ipucu ile çoğu kelimeyi ilk kez görsen veya duysan dahi kolayca anlayabiliyorsun.

Bunun için çeşitli ön ve son eklerin anlamlarını, hangi amaçlarla kullanıldığını öğrenmek gerekiyor. İşte İngilizce kelime dağarcığını hızlı bir şekilde geliştirerek yazıları ve konuşmaları anlama kabiliyetini arttırmana yardımcı olabilecek çeşitli ipuçları…

İngilizcede Kelime Türetmeni Sağlayan Ön Ekler

İngilizcede kelimelerin sonlarına gelen ekler bulunsa da eklerin büyük bir bölümü Türkçenin aksine kelimelerin önünde kullanılıyor. Bu nedenle farklı kelimeler türetebileceğin eklerin önemli bir kısmını ön ekler oluşturuyor.

Co (ile, beraber, birlikte):

Operate – cooperate örneğinde görebileceğiniz üzere “çalıştırmak, işletmek” anlamında kullanılan operate, “co” ön eki aldığında “birlikte çalışmak, işbirliği yapmak” anlamına dönüşüyor.

Contra (karşı, zıt):

Coup – contra coup; darbe – karşı darbe. Attack – counter attack; saldırı – karşı saldırı örneğinde olduğu gibi “counter” kelimesi de karşı anlamında kullanılabiliyor.

De (karşıt, ters):

Hydration – dehydration; su tutma – su kaybı.

Dis (var olmayan, yok eden):

Connect – disconnect: bağlanmak – bağlantıyı kesmek.

Il (olumsuz, karşıt anlam):

Legal – illegal; yasal – yasa dışı.

“Il” ön ekinde olduğu gibi “Im” ön eki de aynı olmasa da benzer amaçla kullanılıyor. Mortal – immortal; ölümlü – ölümsüz örneğinde olduğu gibi. Bu şekilde kullanılan diğer bir ön ek ise “un”. Usual – unusual; olağan – olağan dışı gibi.

Inter (arası, arasında):

National – international; ulusal – uluslararası.

Mis (yanlış olan, hatalı):

Understood, misunderstood; anlaşılan – yanlış anlaşılan.

Multi (çoğul, birden çok):

Cultural – multicultural; kültürel – çok kültürlü.

Non (olmayan, dışında kalan):

Governmental – non governmental; hükûmetle ilgili – hükûmet dışı.

Out (dahası, fazlası):

Perform – outperform; oynamak, yapmak – daha iyi oynamak, daha iyi oynamak.

Over (aşırı):

Thinking – overthinking: düşünme – aşırı düşünme.

Post (sonrası):

Apocalyptic – post apocalyptic; kıyametle ilgili – kıyamet sonrasıyla ilgili.

Pre (öncesi):

Mature – premature: olgun, olgunlaşmış – zamanından önce.

Re (tekrar):

Incarnation – reincarnation; vücut bulma – tekrar dünyaya gelme.

Sub (alt):

Title – subtitle; başlık – alt başlık, ikinci başlık veya alt yazı.

Super (daha gelişmiş):

Market – supermarket; küçük market (bakkal) – büyük market.

Uni (tek, yalnız):

Serial – uniserial; sıra – tek sıra.

Genellikle “mono” ön eki de benzer şekilde kullanılıyor. Lingual – monolingual; dille ilgili – tek dilli gibi.

Under (altında, hâlinde):

Pressure – underpressure; baskı, sıkıntı – baskı altında, depresyonda veya alçak basınç.

İngilizcede Son Ekler ile Kelime Türetmek

İngilizcede ön ekler kadar çok olmasa da son eklerle de yeni kelimeler türetilebiliyor.

-Er:

İngilizcede herhangi bir eylemi gerçekleştiren kişinin genel adını tanımlamak için çoğu zaman -er eki kullanılıyor.

Teach – teacher; öğretmek – öğretmen gibi.

-Ian:

-Er eki ile benzer şekilde kullanılsa da -ian daha çok spesifik meslekleri tanımlamak için kullanılıyor.

Örneğin; optic – optician; görme – gözlükçü gibi.

-Ment:

Bir fiilin isim hâlini belirtmek için genellikle -ment ekinden yararlanılıyor.

Improve – improvement; geliştirmek – gelişme örneğinde olduğu gibi.

-Ism:

Türkçede de -izm şeklinde yer alan bir son ek olan -ism, düşünce akımlarını belirtmek amacıyla kullanılıyor.

Real – realism; gerçek – gerçekçilik gibi.

-Ist:

Yine Türkçede, İngilizcede olduğu gibi kullanılan -ist son eki, düşünce akımlarına tabi olan kişileri tanımlamak için tercih ediliyor. Örneğin; realism – realist; gerçekçilik – gerçekçi gibi.

İngilizcede İsimden Fiil Türetmek

İngilizcede son ek olan bazı kelimeler, mevcut kelimeye yeni bir anlam kazandırmak yerine onu bir fiile, bir eyleme dönüştürüyor.

-Ify:

False – falsify; yanlış, yalan – yanlışlama, yalanlama.

-Ise:

Modern – modernize; modern – modern hâle getirmek, modernize etmek.

İngilizcede İsimden Sıfat Türetmek

İngilizcedeki bazı son ekler, kelimeleri sıfatlara dönüştürüyor. Bu son ekleri bildiğin takdirde çoğu sıfatı da kolayca anlayabilirsin.

-Ic:

Türkçedeki -sel ekine benzer bir amaçla kullanılan -ic eki, sonuna geldiği kelimeyi andıran, onu çağrıştıran anlamında kullanılıyor.

Örneğin; idiot – idiotic; aptal – aptalca ya da period – periodic; dönem – dönemsel gibi.

–proof:

Sonuna geldiği kelimeye karşı dayanıklı anlamında kullanılan -proof eki, -resistant ile benzer amaçlar doğrultusunda kullanılıyor.

Bullet – bulletproof; kurşun – kurşun geçirmez veya water – water resistant; su – su geçirmez gibi.

-free:

Sonuna geldiği kelimeyi etkisiz kılan bir ek olan -free, İngilizcede oldukça yaygın kullanılıyor.

Örneğin; alcohol – alcohol free; alkol – alkolsüz gibi.

-less:

Sonuna geldiği kelimenin olmadığını anlatan bir ek olan -less, -free ekinin aksine çoğunlukla olumsuz bir etki yaratıyor.

Örneğin, hope – hopeless; umut – umutsuz.

İngilizcede Dönüşme

İngilizcedeki bazı kelimeler, hiçbir ek almadan isim olarak da fiil olarak da kullanılabiliyor. Örneğin; “text” kelimesi mesaj anlamına gelirken aynı zamanda “texting” yani “mesajlaşmak” için de aynı şekilde bu kelimeden yararlanılıyor.

Fiil sonlarına geldiklerinde genellikle o fiili “phrasal verb” hâline getiren “up” ve “down” gibi ekler de tek başına kullanılarak “çıkış” ve “iniş” gibi farklı anlamlara evrilebiliyorlar.

İngilizcede Bileşik Kelime Türetme

İngilizcede kelime türetme konusundaki tüm ipuçlarının birleşimi olan “compounding”, “birleştirmek, yoğunlaştırmak” anlamı taşıyor. Örneğin; “baby” ve “sitting” gibi birbirinden farklı iki kelime bir araya gelerek “babysitting” (bebek bakıcılığı) kelimesini oluşturuyor.

Aynı şekilde “heart” ve “breaking” kelimeleri de birbirinden oldukça farklı kelimeler ama bir araya geldiklerinde “heartbreaking” (kalp kırma) eylemini oluşturuyor.

İngilizcedeki Düzensiz Fiillerden Meydana Gelen Kelimeler

Türkçede karşılığı bulunmayan düzensiz fiiller, İngilizcede oldukça yaygın şekilde kullanılıyorlar. Düzensiz fiilleri ezberlemek dışında farklı bir alternatif bulunmazken, bu fiilleri ezberledikten sonra pek çok farklı amaçla kullanabiliyorsun.

Düzensiz fiilleri, İngilizce eylemlerin üçüncü hâli olarak kullanabileceğin gibi kelime türetme veya türetilen kelimeleri anlama amacıyla da değerlendirebilirsin. Örneğin; “break” ve “chair” kelimelerinden meydana gelen “broken chair”, “kırık sandalye” anlamına geliyor. Benzer şekilde İngilizcede şimdiki zaman da isim gibi kullanılarak yeni kelimeler türetilebiliyor. “Body” ve “building” kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan “body-building” (vücut geliştirme) gibi.

Tüm bu yöntemlere ek olarak teknolojiden dekorasyona, giyimden gıdaya İngilizcede var olan pek çok kelime, birebir aynı şekilde veya ufak değişikliklerle Türkçede de yer alabiliyor. Bu tarz ortak kelimelerle karşılaştığınızda anlamından emin değilsen, Türkçedeki karşılığı sana neyi çağrıştırıyorsa onu düşünebilirsin.

Bu taktik, “İngilizcede ve Türkçede birbirine benzeyen kelimeler her zaman aynı anlamı taşır.” şeklinde yorumlanamasa da çoğu zaman anlık olarak hayat kurtaran bir taktiğe dönüşebiliyor.

Open English’le İngilizce Öğrenmek Çok Kolay!

Yukarıda İngilizcede kelime türetmeye dair birçok teknik öğrendin. Peki bu tekniklerin yanı sıra İngilizceyi en iyi şekilde öğrenmek ister misin? O zaman online İngilizce kursu Open English’e gelmelisin.

15 yılı aşkın sürenin getirdiği tecrübeyle geliştirdiğimiz online İngilizce kursumuz sayesinde sen de hızlı ve kolay bir şekilde İngilizce öğrenebilirsin. Tek yapman gereken yan tarafta yer alan formu doldurman ve ekip arkadaşlarımızın seni aramasını beklemen.

Hadi, durma! Hemen harekete geç ve İngilizce öğrenmeye hemen başla.

---